อุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับ เป็นอุตสาหกรรมที่มีความสำคัญสำหรับประเทศไทย โดยมีมูลค่าการส่งออกสูงเป็นอันดับ 3 ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดมาอย่างต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 10 ปี และเป็น 1 ใน 10 อุตสาหกรรมส่งออกที่สร้างรายได้สูงสุดให้กับประเทศมานานหลายทศวรรษ โดยทำหน้าที่เป็นทั้งผู้ผลิตอัญมณีและเครื่องประดับส่งออก และเป็นผู้ค้าขายอัญมณีและเครื่องประดับที่สำคัญในระดับโลก ดังนั้น ประเทศไทยจึงมีความพร้อมที่จะก้าวเป็นอันดับหนึ่งของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และมีศักยภาพในการเป็นศูนย์กลางการค้าอัญมณีและเครื่องประดับของภูมิภาคและของโลกได้
โครงสร้างของอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับ
โครงสร้างอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับ แบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ อุตสาหกรรมอัญมณี และอุตสาหกรรมเครื่องประดับมีลักษณะที่ต่างกันดังนี้
1. อุตสาหกรรมอัญมณี
อุตสาหกรรมอัญมณีประกอบไปด้วยอุตสาหกรรมเจียระไนเพชร และพลอย ซึ่งส่วนใหญ่จะเป้นสถานประกอบการขนาดใหญ่ที่ต้องใช้เงินลงทุนค่อนข้างสูง และส่วนมากจะเป้นการลงทุนของชาวต่างชาติหรือเป็นการร่วมทุนมากกว่า สำหรับอุตสาหกรรมการเจียระไนพลอย เป็นอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพด้านคุณภาพการผลิตที่ผู้ผลิตจะมีการใช้เทคนิคการหุงพลอยที่เป็นที่รู้จักและได้รับการยอมรับไปทั่วไป มีจุดแข็งด้านทักษะฝีมือแรงงานและความประณีต การใช้เครืองจักรไม่ซับซ้อน สถานประกอบการในประเทศไทยที่สำคัญที่ จังหวัดตราด จันทบุรี และกาญจนบุรี
2. อุตสาหกรรมเครื่องประดับ
ประกอบด้วย อุตสาหกรรมเครื่องประดับแท้ (เครื่องประดับเงิน เครื่องประดับทอง) และเครื่องประดับเทียม (อัญมณีสังเคราะห์) โดยแต่ละอุตสาหกรรมมีโครงสร้างภายใน มีรายละเอียดและลักษณะเฉพาะที่แตกต่างกันไป ดังนี้
- อุตสาหกรรมเครื่องประดับแท้ ได้แก่ เครื่องประดับเงิน เครื่องประดับทอง
- อุตสาหกรรมเครื่องประดับเทียม เป็นเครื่องประดับที่ทำจากวัตถุที่ไม่ได้มาจากธรรมชาติและอัญมณีสังเคราะห์
ความสำคัญของอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับในไทย
จุดเด่นสำคัญของอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับไทย คือ การเป็นศูนย์กลางการค้าอัญมณี (พลอยสี) ของภูมิภาค รวมทั้งความสามารถของช่างฝีมือไทยในการเผาพลอยสีและเจียระไนพลอยที่มีคุณภาพและประณีต อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดสำคัญของอุตสาหกรรมในปัจจุบัน คือ ความจำเป็นต้องนำเข้าวัตถุดิบจากต่างประเทศ เนื่องจากแหล่งวัตถุดิบในประเทศมีทรัพยากรเหลือน้อยและไม่เพียงพอสำหรับการผลิตอีกต่อไป และถูกซ้ำเติมด้วยสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 โดยเฉพาะยอดคำสั่งซื้อที่ลดลงจากในอดีต โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวต่างชาติที่หายไป ส่งผลให้ธุรกิจขาดสภาพคล่อง และสูญเสียแรงงานที่มีฝีมือไปบางส่วน
นอกจากนี้ อุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับในประเทศไทย ยังเป็นอุตสาหกรรมที่มีผู้ประกอบการและแรงงานในอุตสาหกรรมจำนวนมาก เนื่องจากเป็นอุตสาหกรรมที่เติบโตมาจากธุรกิจ SMEs การผลิตต้องใช้ทักษะฝีมือ ความชำนาญเฉพาะ และความประณีต ที่ผ่านมาจึงเป็นอุตสาหกรรมที่ใช้แรงงานอย่างเข้มข้น ทำให้เกิดการจ้างงานสูง อย่างไรก็ตาม การจ้างงานมีแนวโน้มลดลง เนื่องจากกิจการขนาดเล็กบางส่วนทยอยปิดตัว ขณะที่ผู้ประกอบการรายใหญ่นำเทคโนโลยีและเครื่องจักรมาใช้ทดแทนในกระบวนการผลิตมากขึ้น
